czwartek, 12 lutego 2015

Co to jest Triodon Postny? Co to jest Apokria? - o greckim karnawale słów kilka.

#Greckie Opowieści

Aby jakikolwiek grecki zwyczaj móc wyjaśnić, to jak zwykle trzeba sięgnąć do mitologii...

Tym razem bohaterem jest Dionyzos – bóg wina i dobrej zabawy (starożytny patron Mykonos), któremu pod koniec zimy i wczesną wiosną oddawano cześć organizując uroczystości pt. Lenaje / Dionizje. Huczne procesje ku czci Dionyzosa stały się podwalinami dla dzisiejszego karnawału, które poprzez Imeprium Rzymskie rozprzestrzeniły się na cały świat.

orszak Dionyzosa
Po przyjęciu chrześcijaństwa nie było łatwo wykorzenić tradycji związanej z pogańskimi obrządkami, tak więc dla dobra ogółu pogodzono elementy sakralne ze świeckimi. Obecnie pomimo, iż karnawał jest świętem religijnym, to zwłaszcza w krajach wyznania rzymskokatolickiego coraz częściej przybiera charakter tylko świecki: maskarady, zabawy, żarty i wygłupy itd. Być może jest to spowodowane tym, że w kościele rzymskokatolickim karnawał jest traktowany jako czas zwykły podczas gdy prawosławny kościół traktuje okres Przedpościa jako – wyjątkowy.
Czas karnawału w greckim prawosławiu jest psycho-fizycznym przygotowaniem do wejścia w okres Wielkiego Postu i ma aspekt: duchowy (ewangelie przygotowywujące do wewnętrznego rozważenia usłyszanych treści) jak i również zdrowotny (odpowiednia dieta przygotowująca wejście w czas postny, podczas którego następuje oczyszczenie organizmu z toksyn i wyciszenie ).

Co to jest Triodon?
Τριώδιο/Triodio - Triodon Postny jest to Księga Liturgiczna Kościła prawosławnego, która zawiera kanony składające się z 3 pieśni
(stąd nazwa). Każda z nich bierze swą nazwę od treści Ewangelii czytanej podczas sprawowania Eucharystii. Ortodoksyjny Triodon Postny zawiera porządek nabożeństw na 60 dni (czasami 70 dni) przed Wielkanocą tj. obejmuje okres od niedzieli o 'Celniku i Faryzeuszu’ do Wielkiej Soboty.
Triodon zawiera pieśni pochodzące z V do XV wieku naszej ery, który w języku greckim po raz pierwszy został wydany w 1522r.
Pierwszy tydzień Apokrion rozpoczyna tzw. ‘Niedziela Przedpościa o Celniku i Faryzeuszu’/ Kυριακή του Tελώνου και του Φαρισαίου (Łk.18, 10-14) i trwa do drugiej niedzieli – 'Niedzieli Przedpościa o Synu Marnotrawnym' .

Ten pierwszy tydzień karnawału w Grecji nazywany jest również Tygodniem Profoni i Profonesimi (Προφωνή ή Προφωνέσιμη) tj Tygodniem Zapowiedzi Apokrion, ponieważ zapowiada, ogłasza o nadchodzącym czasie zabaw, czyli otwiera czas karnawału - mówimy wtedy po grecku: ‘ανοίγει το Τριώδιο/anigi to Triodio’.
Tydzień nazywany jest również Tygodniem Apolyti* /Α
πόλυτη lub Amolyti / Αμόλυτη   i oznacza uwalnianie, zwalnianie z więzów, obowiązków itp. ponieważ w tym czasie (według wierzeń greckiego prawosławia) na ziemię przychodzą dusze zmarłych. 

*Niedzielę przedpościa poprzedza Pierwszy Dzień Zaduszny - Apolyti.

Drugi tydzień
Kreofagu rozpoczyna 'Niedziela Przedpościa o Synu Marnotrawnym' (Łk 15, 11-32) Ασώτου Υιού i trwa do 'Niedzieli o Sądzie Ostatecznym'.

Tydzień Przedpościa o Synu Marnotrawnym nazywany jest również 'Mięsnym Tygodniem' / Kreatini/ Κρεατινή lub 'Tygodniem Mięsożercy'/Kreofagu/ Κρεοφάγου, ponieważ w tych dniach spożywane są duże ilości mięsa bez zachowania postu we wtorek i piątek.
Szczególnym dniem 'Mięsnego Tygodnia' jest tzw. Tsiknopempti τσίκνα/tsikna (zapach pieczonego na ruszcie mięsa) πέμπτη/pempti – czwartek. Pieczeniu towarzyszy huczna zakrapiana zabawa. Tydzień Mięsny kończy trzecia niedziela - tzw. Sądu Ostatecznego, która tradycyjnie nazywana jest Niedzielą Apokrion czyli Mięsopustną. 

Trzeci tydzień  -Τυρινή/Tyrini lub Τυροφάγου/Tyrofagou rozpoczyna 'Niedziela Przedpościa o Sądzie Ostatecznym' (Mt.25,31-46) – Apokreo/ Απόκρεω, a kończy czwarta niedziela tzw Seropustna/
Tyrini, poprzedzająca dzień Czystego Poniedziałku/ Kathara Deftera.

W trzecim tygodniu Apokrion huczne zabawy i maskarady sięgają zenitu, zwłaszcza w ostatnią niedzielę karnawału Tyrini w czasie której organizowane są parady przebierańców. Ludność nie spożywa mięsa, czyli ‘ pozostaje z dala od mięsa’, a w zamian konsumuje duże iliości nabiału w szczgólności sera- tyri, stąd też nazwa tygodnia. Człowiek przygotowuje w ten sposób organizm do łatwiejszego przejścia na postną dietę pozbawioną mięsa i nabiału, która obowiązuje od Czystego Poniedziałku / Katara Deftera do świąt Wielkiej Nocy.


O tradycji spożywania sera przyczytasz TUTAJ

Co to jest Apokria?
Geneza słowa apokria/
αποκριά // karnavali/καρναβάλι jest niespójna. Wersja dotycząca 'carrus navalis' - wozu Dionyzosa w kaształcie okrętu, nawiązująca do Dionizji jest odrzucana przez greckich językoznawców. Etymologia słowa apokria korzeniami sięga do starogreckiego słowa ἀπόκρεως/apokreos, które pierwotnie określało tylko trzeci tydzień przed rozpoczęciem Wielkiego Postu. Apokreos jest synonimem łacińskiego słowa 'carne vale' - co oznacza 'z dala od mięsa', 'żegnaj mięso'.
W nowożytnym języku greckim na określenie karnawału (trzech tygodni hucznych zabaw i maskarad) używa się zamiennie słów: karnavali/καρναβάλι oraz różnie akcentowanego słowa apokria/
αποκριά, apokries/αποκριές,  apokries/απόκριες. 

 

Zgodnie z greckim zwyczajem w czasie trwania apokrion składamy życzenia mówiąc: Kales Apokries/Καλές Απόκριες - Pomyślnego/udanego Karnawału.
 
Kales Apokries greckaoliwka.blogspot.com
Kales Apokries!



Brak komentarzy :

Prześlij komentarz