niedziela, 23 lutego 2014

Latawce dmuchawce wiatr vs Z prochu powstałeś w proch się obrócisz

#Greckie Opowieści

Czysty Poniedziałek - Kathara Deftera / Καθαρά Δευτέρα w tradycji greckiego prawosławia jest świętem ruchomym, wolnym od pracy. Uroczystość zamyka czas karnawału i rozpoczyna okres 40- dniowego Wielkiego Postu po grecku Sarakosti / Σαρακοστή.
Na Cyprze obchodzony jest jako 'Zielony Poniedziałek'.
 

Nazwa 'Kathara Deftera' pochodzi od słowa katharsis/ κάθαρσις – co oznacza psycho-somatyczne oczyszczenie. Uroczystość celebrowana jest przez puszczanie latawców, oraz przez konsumpcję typowo postnego pokarmu min. chleba przaśnego - lagana/λαγάνα, owoców morza, sałatki z ikry tzw. taramosalaty/ταραμοσαλάτa, czosnku, cebuli, chałwy i wielu innch pokarmów wykluczających wszystko to co pochodzi od zwierzyny i ptactwa - nawet jajka.
Tradycyja głosi, że (w zależności od regionu) na znak zakończenia hucznego karnawału gospodynie domowe w poniedziałek rano, zabierały się do czyszczenia i mycia kuchni. Resztki pozostałego po karnawale pokarmu wyrzucano, a garnki dokładnie polerowano.


Święto 'Czystego Poniedziałku' jest, a w każdym razie było w przeszłości, uroczystością obchodzoną głównie na świeżym powietrzu. W przeszłości w tym świątecznym dniu prawosławni Grecy całymi rodzinami wyjeżdżali na wieś, wchodzili na wzgórza i puszczali latawce. Świąteczne spotkania-panigiria / πανηγύρια zostały określone słowem - koulouma/κούλουμα; mniej znane: koulouba, koumoules, koumoulathes, koumoula. 

puszczanie latawców nad brzegiem morza
Puszczanie latawców nawiązuje do wolności, do wzniesienia się ku niebiosom. Symbolizuje nadzieję, nowe idee i nowe spojrzenie na świat, odnowienie - katharsis / κάθαρσις
tj.uwolninie od złego, od wszystkiego co przytłacza.


W kościele katolickim adekwatnym dniem rozpoczynającym okres 40 dniowego Wielkiego Postu jest Środa Popielcowa. Ludzie gromadzą się w kościołach , a kapłan na znak pokuty posypuje głowy wiernych popiołem, wypowiadając słowa: 'Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz' lub 'Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię'.

posypanie głowy popiołem
'W dawnej Polsce na czas postu chleb smarowano powidłami lub maczano w oliwie. Podawano śledzie bez śmietany, kawa również była bez śmietany i bez cukru, za to z palonych żołędzi. Piło się herbatę lipową, zamiast deserów podawano mało słodkie ciastka zwane "wiekuistymi", gdyż można je było jeść w pół roku po upieczeniu'. 
 cyt.  Twoje Wiadomości, fot.Fronda

W tradycji kościoła katolickiego posypanie czoła popiołem symbolizuje skruchę, przemijanie i śmierć. Zaakcentowana jest w ten sposób istota Wielkiego Postu jako potrzeba umartwiania się, potrzeba pokuty i skruchy - typowe 'memento mori'.



W tradycji greckiego kościoła prawosławnego istotą Wielkiego Postu jest zaakcentowanie miłości, nadziei i życia. Greckie prawosławie zachęca do kojarzenia Wielkiego Postu z otwartą przestrzenią, możliwościami, wiatrem hulającym na wzgórzach, nadejściem wiosny – nadejściem Życia.
Greckie słowo metanoia /μετάνοια tłumaczone jako skrucha oznacza zmianę zdania, zmianę postawy co według wyznawców prawosławia w znaczeniu duchowym nie oznacza 'popiołu' - tj. zniszczenia, tylko 'otwierające się kwiaty' - tj. odrodzenie.