wtorek, 22 grudnia 2015

Czy Grecy dzielą się opłatkiem? - Wigilia w Grecji #2

#Greckie Opowieści

Znanym nam opłatkiem, czyli białym płatem cienkiego, przaśnego chleba - nie. Dzielą się natomiast Christopsomo / Χριστόψωμο tj. Chlebem Chrystusowym, dla ścisłości dzielili, ponieważ jest to obyczaj, który z roku na rok zanika.

Christopsomo

Świąteczny chlebek ma kształt bochna lub krzyża (Sparta) i w zależności od regionu różni się: składnikami użytymi do jego wykonania, elementem dekoracyjnym, a także nazewnictwem np. Kołacz, Obwarzanek, Krzyż Chrystusa.

Christopsomo wypiekany jest z najlepszej mąki na drożdżach lub zakwasie z dodatkiem soli, wody i miodu, a także bakalii i przypraw takich jak:  cynamon, anyż,  goździki, masticha, kurkuma, orzechy włoskie, migdały, sezam itp. Podobnie jak nasz opłatek - grecki wypiek również zawiera motyw ozdobny. Oprócz elementu sakralnego (głównie krzyża) posiada  również świecki, który odzwierciedla pochodzenie rodziny lub jej charakterystyczne cechy. Jeżeli dana rodzina związana jest z żeglugą, to na chlebie pojawi się wypleciony statek, ryby, kotwica etc., jeśli są to rolnicy to: ziarno pszenicy, gałązka oliwna itd. - według woli, fantazji i zdolności. Jednak nie wszędzie i nie każde Christopsomo jest zdobiony. Każdy region posiada własną tradycję. Na przykład świąteczny wypiek z Mykonos charakteryzuje się obfitą posypką sezamową oraz brakiem ludowego wzoru. Główną dekorację chleba stanowi krzyż z orzechem włoskim w skorupce. Orzech znajduje się pośrodku krzyża lub/i na skraju każdego ramienia, jest symbolem płodności.


na stole świąteczny grecki wypiek christopsomo z orzechem pośrodku
na stole grecki wigilijny chleb christopsomo, chleb z rodzynkami i orzechem



Życzenia

W zależności od regionu Chleb Chrystusowy spożywany jest przed wieczerzą wigilijną ( obyczaj zachował się w domach, w których bardzo uroczyście obchodzona jest wigilia np. Tracji) lub przed obiadem bożonarodzeniowym (wersja bardziej powszechna). Zgodnie z tradycją obyczaj dzielenia się świątecznym chlebkiem przebiega tak:
Głowa rodziny podnosi chleb, czyni znak krzyża i wypowiada życzenia, np. 'Wszystkiego najlepszego, do siego roku!' / Χρόνια πολλά, και του χρόνου!'. Następnie łamie wypiek na kawałki i pierwszy dedykuje Chrystusowi, drugi ubogiemu, a pozostałe podaje domownikom. Chleb jest łamany - nóż symbolizuje zło (przebicie, ostre cięcie , ból) więc się go nie używa.
Zwyczaj dzielenia Christopsomo nawiązuje do Ostatniej Wieczerzy i jest symbolem pojednania, miłości, łaski boskiej oraz symbolem ochrony przed złem, także istota dzielenia się 'darem ofiarnym' jest taka sama jak w kościele katolickim.
Na Mykonos w wigilię Bożego Narodzenia teściowe obdarowują zięciów świątecznym wypiekiem, a ojcowie chrzestni - chrześniaków. Wieśniacy pieką dodatkowy chleb wigilijny, który zanoszą do stajni i dzielą się ze zwierzętami, uważają, że w tym dniu zwierzęta są szczególnej łaski, ponieważ ogrzewają stajenkę betlejemską (całkiem podobny zwyczaj do naszego).
   
*
Łączę tradycję grecką z polską, także nasz wigilijny stół zdobią: Christopsomo, polskie dania oraz greckie dodatki.


potrawy grecko-polskie na stole wigilijnym, lachanodolmades, christopsomo, opłatek, pierogi, barszcz z uszkami, kourabiedes

Mój mąż uwielbia czerwony barszcz z uszkami, zupę grzybową z kluskami gryczanymi, pierogi z grzybami i kapustą oraz rybę po śląsku - nie po grecku. Jest to karp w piwie z rodzynkami, ew. dorsz, jeśli pierwszej się nie uda kupić.  Sławne w Polsce danie pt. 'Ryba po grecku' tutaj jest nieznanym. Natomiast z polskich ciast na stole, oprócz min. greckich miodowników i maślanych ciasteczek, znajduje się makowiec lub ...'kopernik' - tak Theo ochrzcił piernik. Pewnego razu chciał zjeść kawałek ciasta, ale zapomniał polskiej nazwy, więc zaczął bełkotać: nik...prnik...krnik...i wypowiedział 'kopernik', i tak już pozostało.

Καλές Γιορτές / Kales Giortes / Szczęśliwych Świąt!

4 komentarze :

  1. Wszelkiej dobroci-świątecznie i noworocznie:)

    OdpowiedzUsuń
  2. RTenatko, z ciekawością czytam o obyczajach greckich. Bardzo ciekawe i nieco inne niż nasze. Ale tak być musi:)
    Życzę zdrowych i pogodnych
    Świąt Bożego Narodzenia.
    Ania

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Aniu dziękuję i życzę również wspaniałych Świąt:)

      Usuń