sobota, 19 grudnia 2015

Hej kolęda! - Wigilia w Grecji#1

#Greckie Opowieści

Grecka kolęda (κάλαντα / kalanta, kalanda) jest zapowiedzią nadchodzącego święta oraz pieśnią życzącą gospodarzom wszelkiej pomyślności; kolędują dzieci. Kolędowanie rozpoczynają w wigilię o świcie. W grupach, parach lub pojedynczo, chodzą od domu do domu i przy akompaniamencie metalowego trójkąta śpiewają pieśni. Podczas śpiewu mocno uderzają w instrument - uderzenie jest pozbawione rytmu i przez cały czas trwania śpiewu pozostaje w konflikcie z melodią kolędy.


dziecko, trójkąt muzyczny, kolędnik, choinka

W okresie świąt Bożego Narodzenia tj. w czasie 12 dni tzw. dodekaimero / δωδεκαήμερο - dzieci kolędują trzykrotnie:
  • 24 grudnia ogłaszają Boże Narodzenie / Χριστούγεννα / Christougenna. Repertuar pieśni zaczynają od starogreckiej, pochodzącej z XVIIIw. kolędy pt. Καλήν εσπέραν άρχοντες / Kalin esperan archontes. W tłumaczeniu (własnym) dwie zwrotki, poniżej





Καλήν εσπέραν άρχοντες,
αν είναι ορισμός σας,
Χριστού τη Θεία γέννηση,
να πω στ' αρχοντικό σας.
Χριστός γεννάται σήμερον,
εν Βηθλεέμ τη πόλη,
οι ουρανοί αγάλλονται,
χαίρεται η φύσις όλη (...)

Kalin esperan archontes,
an ine orismos sas,
Christou ti Theia gennisi,
na po st'archontiko sas,
Christos gennete simeron,
en Bethleem ti poli,
i urani agallonte
cherete i fisi oli (...)

Dobry wieczór Wielmożnej
Szlachcie, za pozwoleniem,
o narodzinach Chrystusa,
zaśpiewam w domu waszem,
Dziś się Chrystus rodzi,
w Betlejem mieście,
świętują niebiosa
raduje się przyroda (...)

  • 31 grudnia wyśpiewują przybycie Nowego Roku / Πρωτοχρονιά, Αρχιχρονιά Protochronia, Archichronia oraz przyjazd Świętego Bazylego. Wykonują bardzo popularną pieśń pt. Jedzie Święty Bazyli z Cezarei / Αγιος Βασίλης έρχεται, από την Καισαρεία, której interpretacja budzi kontrowersje, ponieważ są i tacy, którzy uważają, że kolęda jest zakodowanym erotykiem. W tłumaczeniu (własnym) 3 pierwsze strofy, poniżej. Wersety oznaczone symbolem* budzą emocje, ponieważ nie tworzą spójności. Wielu interpretatorów uważa, że są to zakamuflowane słowa zakochanego młodzieńca do arystokratki. Kobieta jest wysoka jak rozmaryn, w okrągłym kapeluszu wygląda jak kopuła cerkwi, nie zwraca uwagi na młodzieńca, jest jego wybranką itd.





Αρχιμηνιά κι Αρχιχρονιά
ψηλή μου δεντρολιβανιά
κι αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τ'άγιο θόλος* /θρόνος.

Αρχή που βγήκε ο Χριστός
άγιος και Πνευματικός,
στη γη να περπατήσει
και να μας καλοκαρδίσει.

Αγιος Βασίλης έρχεται,
και δεν μας καταδέχεται,
από την Καισαρεία,
συ' σαι αρχόντισσα κυρία


Archiminia ke Archichronia
psili mou dentrolivania
ke archi kalos mas chronos
ekklisia me t'agio tholos* /thronos

Archi pou vgike o Christos
agios ke Pnevmatikos
stin gi na perparisi
ke na mas kalokardisi

Agios Vasilis erchete
k den mas katadechete
apo tin Kesaria
si'se archontisa kiria

Początek Miesiąca i Nowy Rok
mój ty wysoki rozmarynie*
a początek dobrym eonem
kościół ze świętą kopułą*

Początkiem Chrystus narodzony
święty i Uduchowiony
po ziemi będzie stąpać
i radością napełniać nasze serca

Jedzie Święty Bazyli
nie skłania się w naszą stronę*
nadjeżdża z Cezarei
ty jesteś moją panią*

    • 5 stycznia kolędnicy ogłaszają Objawienie Pańskie po grecku Theofania / Epifania / Święto Światłości// Θεοφάνεια , Επιφάνεια , των Φώτων  u nas popularnie nazywane świętem Trzech Króli. (tł.własne, cała pieśń).





    Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός
    η χαρα μεγάλη κι ο αγιασμός.
    Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
    κάθετ' η κυρά μας η Παναγιά.
    Όργανo βαστάει, κερί κρατεί
    και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.
    'Aϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή
    βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.
    Ν' ανεβώ επάνω στον ουρανό
    να μαζέψω ρόδα και λίβανο.
    Καλημέρα, καλησπέρα ,
    Καλή σου μέρα αφέντη με την κυρά


    Simera ta fota ke o fotismos
    i chara megali ke agiasmos
    kato ston Joradani ton potamo
    kathet' i kira mas i Panagia.
    Organo vastai, keri krati
    ke ton Ai-Gianni parakalai
    'Ai-Gianni afenti ke vaptisti
    vaptise ke emena theou pedi
    N'anevo epano ston urano
    va mazepso roda ke livano'.
    Kalimera, kalispera
    kali sou mera afenti me tin kira.

    Dzisiaj dzień światła
    i światłości
    wielka radość i chrzest
    nad brzegiem rzeki Jordan
    siedzi Matka Boża.
    Dzierży instrument i trzyma świecę,
    prosi Św.Jana:
    'Święty Janie Chrzcicielu Panie
    ochrzcij i mnie- dziecię boże
    Wstąpię na niebiosa
    po róże i kadzidło'.
    Dzień dobry, dobry wieczór
    miłego dnia Panu i Pani (życzę).



    Kolędnicy, słowami: na ta poume? / να τα πούμε / zaśpiewamy? - witają gospodarzy i rozpoczynają śpiew, a na zakończenie, słowami poniżej - żeganają. W nagrodę dostają niewielkie sumy pieniędzy lub/i słodycze.

     Και του χρόνου / ke tou chronou! 
     Do siego roku!


    Powiązane wpisy




    2 komentarze :

    1. Hej kolęda, kolęda!
      Bardzo ciekawe informacje, co kraj to inny obyczaj. Chociaż to kolędowanie dzieci i u nas kiedyś było. Jeszcze dziesięć lat temu chodzili kolędnicy po naszej wsi:) Teraz już ich brak.
      Pozdrawiam ciepło i serdeczne życzenia świąteczne zostawiam. Dużo zdrowia, pomyślności i mnóstwo pięknych codziennych dni. Wesołych Swiąt.

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. Pamiętam takich kolędników. W przyciwieństwie do greckich, polscy obchodzili domy w przebraniu. Szkoda, że nasza tradycja zanikła, ale może jeszcze gdzieć w niektórych regionach jest kultywowana?...
        Pozdrawiam i życzę szczęśliwych, pełnych radości Świąt!

        Usuń