czwartek, 25 sierpnia 2016

Starożytna Delos #2a - plan wyspy, część1.

#Podróże po Grecji
Część# 1.Krótki przewodnik po mitycznej wyspie.

purpurowy zachód słońca na wyspie Delos Cyklady Grecja
mapa, plan starożytnej greckiej wyspy Delos Cyklady
    1. Port. Statek przybija do wyspy mając Święty Port po lewej, Port Handlowy po prawej, a na wprost Agorę Kompetialiston, zwanej również Ermaiston.

    ludzie na statku w drodze do starożytnej Delos

    2. Agora Kompetialistów - kompetialistami nazywani byli rzymscy kupcowie oraz oswobodzoni niewolnicy, którzy czcili tzw. Lares Compitales tj. dusze zmarłych, które sprawowały opiekę nad ścieżkami i drogami.
    Druga nazwa to Agora Ermaistów - ermaistami nazywani byli ludzie sławiący boga Hermesa.


    Plac Kompetialistów Delos Cyklady Grecja
    Na wprost: budowle poświęcone Hermesowi oraz jego matce Mei IIw.pne. marmurowe podstawy ołtarzy sakralnych, na których składano ofiary ze zwierząt; w oddali domy kupców.
    Widoczne na zdjęciu lw. strona wykute w marmurowym podłożu okrągłe otwory, to podstawy do rozkładania namiotów. W tym miejscu odbywał się handel zbożem oraz niewolnikami.

    Na lewo w kierunku wschodnim równolegle do morza rozciąga się Święta Droga szr.13m, która prowadzi do Sanktuarium Apollina. Po bokach drogi: po lw. Portyk Filipa V. długości 72m., szer 11m, po pr.Południowa Stoa (-  wolno stojąca, wydłużona hala kolumnowa, którą zamyka z tyłu ściana często zdobiona malowidłami) dł.66m, szer.13m z 28 kolumnami.

    zabytkowe ruiny portyku Filipa V , wyspa Delos
    Portyk Filipa V, poł - zach róg
    bycze głowy na kolumnach, wieńce, starożytne ruiny, płaskorzeźby na zabytkowych kolumnach wyspa Delos Grecja
    Warto zwrócić uwagę na kwadratową budowlę z okrągłym otworem - skarbonę, do której  wierni wrzucali pieniężną ofiarę, obok po prawej stronie znajdują się ruiny świątyni dedykowanej Hermesowi.
    starożytne ruiny na tle błękitnego nieba Delos Grecja
    Święta Droga, po lewej Portyk Filipa V, 210r.pne.
    W miejscu, gdzie znajdują się turyści widoczny jest wykuty w kamieniu napis:
    Βασιλεύς Μακεδόνων Φίλιππος Βασιλέως Δημητρίου Απόλλωνι

    zabytkowe ruiny, turyści, statek, błękinte greckie niebo i morze, Delos Grecja Cyklady
    Na pierwszym planie (widok z północnej strony  w drodze do Sanktuarium Apollina)Południowa Stoa IIIw.pne, następnie Świętą Droga oraz Portyk Filipa V.


    3. Sanktuarium Apollina - Święty Plac w kształcie trapezu o wymiarach 180 x130m, VIIw. pne.

    Marmurowa exedra na tle błękitnego greckiego nieba Delos Cyklady Grecja
    Marmurowa exedra naprzeciwko przed-wejścia do Świętego Placu Apollina tzw. Προπύλαια / Propylea.
    Tego typu exedry służyły jako podstawy pod pomniki oraz miejsca spoczynku dla strudzonych.

    Pierwszy budynek, po prawej stronie Propylea, to Dom Naksyjczyków fot.poniżej, który wybudowany został z białego marmuru sprowadzonego z wyspy Naxos, ok. 575r.pne

    ruiny zabytkowej świątyni Naksyjczyków, kolumny i bloki marmurowe na tle błękitengo morza i nieba Delos Grecja
    ruiny starożytenych świątyń wyspa Delos bezchmurne niebo spokojne greckie morze
    Koloseum Naksyjczyków. Wiodczne dwie połówki statuy to pozostałości gigantycznego, 4 razy większego niż człowiek, posągu Apolla (inna wersja - Kourosa). Otwory w popiersiu świadczą o obecności pasa i klamry z brązu. Kolumny zaznaczają Świątynie Artemidy 
    ruiny starożytnej świątyni Artemidy kolumny na tle bezchmurnego nieba i morza Delos Grecja
    Świątnia Artemidy
    ruiny starożytnej świątyni Apolla Delos Cyklady Grecja
    Świątynia Apolla

    4. Agora Delijska. Na placu znajdują się min.fundamenty łaźni wybudowanej w IIw. pne.

    Agora Delijska w barwach zachodzącego słońca Delos Cyklady Grecja
    Ruiny Agory Delijskiej w świetle bezchmurnego greckiego nieba Delos Cyklady Grecja

    5. Agora Italczyków. Środek obszaru stanowi plac o wymiarach 48 x 48m otoczony 112 doryckimi kolumnami. W całości zachowane są dwie, fot poniżej.

    Widok na starożytną Agorę Italczyków Delos Cyklady Grecja
    widok na Agorę Italczyków, zabytkową statuę, bezchmurne greckie niebo, trawa spalona słońcem Delos Grecja

    Po prawej stronie zdjęcia za rzymskim posągiem znajduje się Świątynia Dionyzosa. Miejsce otoczone jest wysokimi marmurowymi  pomnikami o falistycznym kształcie. 

    pomniki falistyczne w świątyni Dionyzosa Delos Grecja

    6. Świątynia Leto. W środku świątyni znajdował się posąg siedzącej na tronie bogini, podobno był tak śmieszny w swoim wyglądzie, że grecki filozof - Kreteńczyk Epimenides na widok statuy odzyskał śmiech, który utracił w wyroczni w Liwadia.


    ruiny świątyni Leto na tle bezchmurnego greckiego nieba i spalonej słońcem trawy, biały marmur Grecja wyspa Delos

    7. Taras Lwów

    atrapy lwów na Tarasie Lwów Delos Grecja
    Wierne kopie strażników św. Jeziora.
    Lwy z otwartymi pyskami, skierowane na wschód oddają hołd
    - wschodzącemu słońcu - Apollinowi. Oryginały znajdują się w Muzeum Delos, fot poniżej.
    oryginały słynnych naksyjskich marmurowych lwów z Delos Grecja Cyklady
    Prawdopodobnie wszystkich lwów było 9 lub 16 lub 19. Cztery z nich znajdują się w muzeum, piąty z doprawioną kiczowatą głową stoi na straży przed Weneckim Arsenałem.  Z pozostałymi posągami nie wiadomo co się stało. Lwy datowane są na VII w pne, były darem ludności z  wyspy Naxos.

    8. Święte Jezioro. Zielona oaza z palmą pośrodku. Według mitoglogii (legenda TUTAJ) miejsce narodzin boskich bliźniaków: Apolla i Artemidy.  Od 1925r. jezioro jest wyschnięte. 


    panorama starożytnej Delos, widok na ruiny, zieloną oazę, spaloną słońcem trawę i wzburzone greckie morze Cyklady Grecja


    9. Dzielnica Świętego Jeziora. Na uwagę zasługuje gustowny Dom nad Jeziorem z piękną studnią oraz mozaiką z prostym geometrycznym wzorem. Na zewnętrznej ścianie (pół- wsch róg) znajduje się maczuga - atrybut Herkulesa oraz fallus - atrybut Dionyzosa.

    geometryczna mozaika w Domu na Jeziorem Delos Grecja, zabytkowe kolumny i ściany
    płaskorzeźby atrybut Dionyzosa fallus i maczuga Herkulesa  Delos Grecja
    Starożytna płaskorzeźba, akorzy w roli gteckich bogów: Hermesa, Ateny, Apollona i Artemidy Muzeum Delos
    Płaskorzeźba datowana na koniec II początek I w.pne. Aktorzy w roli greckich bogów. W kolejności: Hermes, Atena, Apollo, Artemida. 

    10. Dzielnica Skardanas. W jednym z domów odnaleziono malowidło ( Muzeum Delos) z inskrypcją 'kalamodrya / ΚΑΛΑΜΟΔΡΥΑ. Napis prawdopodobnie odnosi się do wybitnego boksera z Iw. pne. Fresk przedstawia: Herkulesa, mężczyznę grającego na flecie oraz dwóch bokserów.

    starożytne malowido ścienne Muzeum Delos Grecja Cyklady



    11. Dom Komików jest jednym z trzech domów (Dom Diadoumenosa, Dom Tritoon), tzw 'bloku komików'. Ściany głównego domu zdobiły malowidła ilustrujące wydarzenia zaczerpnięte z komedii i tragedii.

    12. Dom Diadumenosa. Tutaj odnaleziono kopię posągu Diadumenosa. Statua Diadumenosa obok Doryforosa jest najbardziej znaną rzeźbą greckiego artysty - Polikleta.

    posąg Diadumenosa Muzeum Delos

    13. Klub Posejdonistów - stowarzyszenie religijno-handlowe pod opieką bóstwa Baala. Semicki bóg utożsamiony został z greckim bogiem Posejdonem. Klub Posejdonistów był miejscem spotkań bogatych handlarzy oraz bejruckich armatorów.

    ruiny Klubu Posejdonistów Delos Grecja
    Nieopodal klubu w jednym z siedmiu domów, które tworzą Wysepkę Biżuterii odnaleziono piękną mozaikę, której centralne miejsce zdobią postacie: Hermesa, Ateny oraz siedzącej niezidentyfikowanej kobiety. Boki mozaiki ozdobione są motywem teatralnych masek, byczej głowy, winorośli i liści. Dzieło znajduje się w Muzeum Delos.

    Srarożytna mozaika w Muzeum Delos Grecja
    Mozaika z motywem liści winorośli masek teatralnych Muzeum Delos Grecja


    14. Dom na Wzgórzu jest jednym z najlepiej zachowanych domów na wyspie, ściany sięgają do 4,50m wysokości (dawniej ozdobione kolorowym tynkiem i wspaniałymi malowidłami).

    15. Hypostyle - pomieszczenie, w którym strop oparty jest na kolumnach rozmieszczonych w sposób równomierny na całej jej powierzchni. Salę hypostylową na Delos tworzył rząd kolumn 9 na 5 za wyjątkiem środka, w którym znajdowały się tylko 4 kolumny (mały plac). W południowej części znajdowała się stoa zbudowana z 15 doryckich kolumn.

    ruiny hypostyle na tle błękitnego greckiego morza Delos Grecja

    Na wschód od sali hypostylowej znajduje się świątynia Dwunastu Bogów. Na Delos w 'boską świętą dwunastkę' wliczona była matka boskich bliźniaków - Leto. Obok znajduje się Dom Granitu.

    dom w kolorze słonecznego piasku, bezchmurne błękitne niebo, ruiny świątyni Dwunastu Bóstw
    Świątynia 12- bóstw
    starożytne kolumne, sfink, ścinay granitowe Delos Cyklady Grecja, bezchmurne greckie niebo
    Dom Granitu

    16. Port Handlowy

    widok na Port Handlowy Delos Grecja
    Starożytna Delos w blasku zachodzącego słońca

    Cd.  TUTAJ



    niedziela, 14 sierpnia 2016

    Święta Wyspa Delos #1

    #Podróże po Grecji

    Delos / Δήλος /dilos znaczy, że coś jest: jasne, zrozumiałe, światłe, oczywiste, widoczne. Wyspa Delos  czyli  'ta, która się wyłoniła, zaistniała'. Starożytne święte miejsce o powierzchi 5km2* oddalone zaledwie 1,5 mili morskiej na zachód od Mykonos, ok 30min drogi wodnym autobusem tzw. kaiki.

    *różne są wersje dotyczące wielkości wyspy np. 3,6 m2, 4m2 lub 5m2...także nie wiem, która z nich jest poprawna. Różne źródła różnie podają. W biuletynie, który kupiłam na Delos wielkość wyspy została określona następująco: długość 5km, szerokość 1.300m.

    Starożytna wyspa Delos w barwach zachodzącego słońca Cyklady Grecja
    Antyczne miasto leży na zachodnim wybrzeżu na płaskim,
    miejscami podmokłym terenie


    Zgodnie z mitycznym podaniem Delos była miejscem narodzin boskich bliźniaków: Apollona i Artemidy zrodzonych ze związku Zeusa i Leto. (Theogonia/ Θεογονία / Narodziny bogów wg. Hezjoda, werset 918-920).


    Apollo późnorzymska mozaika
    Apollo, późnorzymska mozaika
    fot. Maciej Szczepańczyk, wikipedia
    Apollo /Ἀπόλλων zwany też Φοῖβος /Phoibos (czyt. fiwos) ‘Jaśniejący’ -  bóg Słońca, światła i światłości , piękna, śmierci i wróżb - utożsamiany z Heliosem. 


    Posąg Artemis Muzemu Delos Cyklady Grecja
    Artemis, Muzeum Delos
    Artemida / Artemsi /  Ἄρτεμις - bogini Księżyca i ciemności, łowów, płodności,
    zwierząt i lasu, śmierci, sztuki i tańca -  utożsamiana z Seleną, jej mroczna strona z Hekate. 

    Według mitologii zdradzona i rozgniewana Hera przeklęła tytanidę Leto / Latonę (która potajemnie związała się z jej mężem Zeusem) iż w żadnym miejscu na ziemi nie będzie mogła porodzić kochankowi potomstwa. Brzemienna Latona błąkała się więc po świecie, prosząc bogów Olimpu o wsparcie. Nad niedolą ciężarnej zlitował się jedynie bóg mórz i oceanów - Posejdon, który z morskich głębin wyłonił kawałek gołej skały z rosnącą pośrodku palmą. Leto wspierając się o drzewo zaczęła rodzić boskie dzieci. (Hymny homeryckie, werset 1-18). Poród trwał dziewięć dni - tyle czasu potrzebowała skalista wyspa, aby znaleźć bezpieczne miejsce z dala od rozgniewanej Hery. Koniec końcem Delos osiadła na Cykladach.
    Narodziny bliźniaków wyspa przyjęła z radością, ale też i z małym zwątpieniem - obawiała się, że nowonarodzeni wzgardzą jej skalistym podłożem. Wdzięczna Latona rozwiała wątpliwości przyrzekając, że jej boski, świetlisty syn ustanowi wyspę najpiękniejszą i najważniejszą na Cykladach. Uczyni żyzną i świetlistą, wywyższy ponad inne oraz obdaruje sławą i bogactwem.

    Leto dotrzymała słowa; jasnowłosy Apollo uczynił Delos (jak to określił Pindaros / Πίνδαρος) 'niepodważalnym cudem całego świata'. Wyspa stała się jednym z najważniejszych ośrodków religijnych starożytnej Grecji. Od 1990 r znajduje się na światowej liście dziedzictwa UNESCO. Zabytkowe miejsce popularnie nazywane jest 'otwartym muzeum'. Od 2001 roku corocznie w czasie sierpniowej pełni na Rynku Kompetalistów odbywają się Muzyczne Nieszpory dedykowane bogini Księżyca - Artemis.

    Widok na Agorę Kompetalistów, ruiny starożytnej Delos Cyklady Grecja
    Na tym właśnie placu odbywają się Księżycowe Nieszpory.
    W tle po pr. stronie zdjęcia - zachowane podstawy budowli poświęconych bogowi handlu i komunikacji - Hermesowi (kwadratowa również jego matce  Mei, za budynkami znajdują się domy kupców) , po lw. Portyk Filipa V.  W oddali na wprost kryte muzeum.

    Cdn.


    środa, 10 sierpnia 2016

    Dziki Hiacynt - mityczny kochanek Apolla.

    #Greckie Opowieści

    W następnym wpisie zabiorę was do starożytnej Delos - miejsca narodzin Artemidy i Apolla na której min. sfotografowałam dziki kwiat - Hiacynt / Ὑάκινθος / Jakintos ( spolszczona wersja Jacek), który według legendy był mitycznym kochankiem Apolla.
    Zgodnie z podaniem Hiacynt zanim stał się kwiatem był urodziwym atletą, synem Amyklasa ze Sparty o którego względy zabiegał Apollo oraz bóg zachodniego wiatru - Zefir.


    Attyckie czerwone malowidło wazowe Hiacynt i Apollon
    Attycka waza z Tarkynia. Czerowne malowidło 480r. pne
    przedstawia Hiacynta i Apolla. Znajduje się w Muzemu Sztuk Pięknych w Bostonie.
    Źródło fot. wikipedia
    Biały, dziki Hiacynt. Wyspa Delos Cyklady
    Sprostowanie 31.10.2016. Fotografia przedstawia kwitnącą urginię morską, a nie 'dzikiego hiacynta'. (Na Mykonos przez niektórych, kwiat błędnie nazywany jest 'jakintosem'...stąd nieporozumienie. Wyjaśnienie TUTAJ).

    Słowo 'jakintos' jest reliktem językowym. Nie znalazłam konkretnego wytłumaczenia co oznacza, a  może ktoś z was wie i zechce podzielić się wiedzą?
    Motyw homoseksualizmu przewija się mitologii greckiej zresztą nie tylko greckiej i nie tylko w mitologii...Na szczęście dla osób odmiennej orientacji seksualnej, papież Franciszek nie propaguje faszystowskiego poglądu typu homoseksualiści ludzie gorszej kategorii.
     Cyt. 'Katolicy i inni chrześcijanie muszą prosić o wybaczenie nie tylko osoby homoseksualne. Muszą prosić Boga, by wybaczył, że ich dyskryminowali i wzbudzali wrogie postawy wobec nich – powiedział Franciszek'.
    O ho ho, jakiż to  cios wobec fanatyków 'nieskazitelnych'  chrześcijan.

    Czy fanatycy kościoła, którzy alarmują gdzie się tylko da, że są osobami wierzącymi (w podtekście: wybranymi, nietykalnymi, nieomylnymi, wyjątkowymi, dobrymi etc.) rozumieją pojęcie miłosierdzia? Nie. Fanatyzm wyklucza miłosierdzie i vice versa. 
    Kościół i to katolicki dopuścił się zbrodni (krucjaty) w imię Boga Najwyższego. Oprócz mordów na niewiernych dokonał dewastacji świątyń. Na przykład, bojownicy chrześcijańscy - krzyżowcy zdewastowali Katedrę Bożej Mądrości - Hagia Sophia w Konstantynoplou. Nawet Turcy nie dokonali takiego zniszczenia jak katolicy. Chrześcijanie złupili i ograbili chrześcijańską świątynię!! Obecnie zbrodni dokonują bojownicy Isis. Jest różnica? Nie ma. Głupota, tak jak powiedział Einstein nie ma granic. Tożsamości i statusu, też nie ma. Szkoda, że leczyć się jej nie da. W każdej organizacji znajdą się ludzie i ludziska.
    Na przykład mój kolega, który jest księdzem, skwitował głupotę ludzką w poniższy sposób, chociaż kwitowanie głupoty nie było jego zamierzeniem: 
    'Ksiądz zawsze wie co się dzieje u niego w parafii. Ja siedzę w tym biznesie (!!) kilka lat, więc wiem o czym mówię... Ludzie, to ciemna masa. Ludzie księdzu nie powiedzą? wszystko powiedzą! Wystarczy, umiejętnie za język pociągnąć'.
    Ilu jest takich 'duchownych', którzy w 'biznesie' siedzą -naście, -dziesiąt lat w tłuszcz obrastają i wydają za życia wyroki na innych? Którzy tak doskonale rozumieją pojęcie miłosierdzia, że za darmo nie udzielą sakramentu chrztu, komunii, ślubu...za darmo nie pochowają, bo - jak powiedział ów kolega - przecież mają kasę z pogrzebowego'(- w nawiązaniu do pogrzebu w ubogiej rodzinie, którą on i ja znamy...)  Otóż moi drodzy, takich 'uduchowionych' sług bożych jest tysiące... 
    Osoba, która rozumie pojęcie miłosierdzia, najnormalniej w świecie wie, że nie ma prawa oceniać drugiego człowieka w kategoriach: gorszy, lepszy, wywyższać się. Osoba ta po prostu rozumie, że nie jest lepsza, bo niby co ją czyni lepszą od osoby naprzeciwko? Na świecie żyjemy krótko, po co więc spędzać czas na wytykaniu innych palcami? Mnie nie przeszkadzają osoby innego wyznania, narodowości czy też orientacji seksualnej. Niech sobie żyją w spokoju. Niech każdy żyje tak, aby nie czynił świadomie krzywdy innym. I niech nikt nikogo nie straszy i na siłę nie uszczęśliwia!!

    wyspa Delos , zabytkowe ruiny starożytnej Delos Cyklady Grecja

    To taka mała dygresja. Polonista w liceum na koniec 2 godzinnych, włącznie z przerwą, zajęć lekcyjnych kwitował swój 2 godz. nie na temat wywód słowami: taka mała dygresja, to tak na marginesie :D Tyle z jęz. polskiego zapamiętałam.
    ...więc wracam do tematu.

    Jak głosi legenda, pewnego dnia Apollo razem z Hiacyntem ćwiczyli rzuty dyskiem nie zdając sobie sprawy, że zazdrosny Zefir śledzi ich z ukrycia...
    W momencie kiedy Hiacynt rzucił Apollinowi tarczę, Zefir z zazdrości zawiał w taki sposób, że dysk powrócił w stronę nadawcy zadając krwawy cios. Uderzenie było zbyt silne, aby młodzieniec mógł przeżyć... Apollon z rozpaczy zapłakał. Wówczas z rozlanej krwi wyrósł piękny kwiat, na którego płatkach zarysował się kształt litery Y -Ὑάκινθος. Apollo na cześć ukochanego nazwał roślinę Hiacyntem, natomiast ciało młodzieńca zabrał na Olimp, aby nie zgniło w Hadesie.

    Obraz olejny przedstawiający śmierć Hiacynta
    'Śmierć Hiacynta' malarstwa Giovvaniego Batista Tiepolo 1957.
    Obraz znajduje się
    w Muzeum Thyssen -Bornemisza w Madrycie.
    Źródło fot. wikipedia
    Mit o Hiacyncie był również inspiracją dla W.A Mozarta, który w 1767r. napisał operę pt. 'Apollo i Hiacynt' KV 38.

    Zobacz również: Mit o Krokusie.


    sobota, 6 sierpnia 2016

    Grecka sałatka z portulaką, jogurtem, orzechami i nasionami lnu z cyklu: Smaki Grecji.

    #Smaki Grecji

    W dzisiejszych greckich smakach, sałatka po grecku z glistridą / γλιστρίδα  w roli głównej. ( O walorach portulaki przeczytasz TUTAJ ).
    Oprócz zielonego warzywa w skład sałatki wchodzą: grecki jogurt (o tym dlaczego warto jeść grecki nabiał, przeczytasz TU), nasiona lnu, włoskie orzechy oraz starta skórka z cytryny.
    Danie mieliśmy przyjemność skosztować w nowo otwartym lokalu gastronomicznym.


    Sałatka przypadła nam do gustu, więc postanowiłam ją zapamiętać i odwzorować w domu. Danie przygotowałam wg. następujących proporcji:
    • kubek greckiego jogurtu
    • mały pęczek portulaki
    • garść orzechów włoskich
    • łyżeczka ziarenek lnu / dla lepszego wchłaniania wartości odżywczych ziaren należy je rozgnieść lub posiekać
    • starta skórka z cytryny
    Składniki wymieszać i...gotowe.
    Jeśli macie możliwość przygotowania dania, to polecam. Samo zdrowie!
    Smacznego!

    Sałatkę podałam do pieczonej piersi z kurczaka, ale można ją zjeść z pełnoziarnistym chlebem. W knajpie właśnie tak nam ją podano.



    w greckiej tawernie na talerzu sałatka z glistridy z jogurtem. orzechami i cieniutkimi paskami cytryny


    Powiązane wpisy: Portulaka warzywna, sałatka nr.2



    wtorek, 2 sierpnia 2016

    Dźwięk bouzouki - na pomyślny sierpień

    #Mieszkam tu.


    Wygrzebałam stary filmik nakręcony  drgającą kamerą  właśnie tą, która upadła mi na asfalt podczas pobytu w Santorini. Pomimo że jakość filmu nie jest najlepsza, to i tak zachęcam, na dobry początek miesiąca,  do kliknięcia i posłuchania greckich dźwięków bouzouki.


    greckie błękitne niebo, białe zabudowania, mężczyzna gra na bouzouki  Mykonos Grecja


    Akcja dzieje się na Mykonos, za Tylną Bramą tj. Paraportiani w październiku 2009r.

    Pozdrawiam i życzę wspaniałego sierpnia.
    ps.
    Kto z was wie co to za melodie?