wtorek, 4 kwietnia 2017

GreckaOliwka

Mandragora - roślina niezwykła.


#Blogpost z cyklu: Grecka przyroda, grecki krajobraz.

Wtorek, 04 kwietnia '17

Mandragora od czasów starożytnych po dziś dzień uważana jest za roślinę niezwykłą. Na Mykonos rośnie w naturze, głównie na pastwiskach. Zakwita w połowie lutego. Do kiedy kwitnie i kiedy zawiązuje owoce? - jeszcze nie wiem, bo dopiero w tym roku, świadomie, zwróciłam na roślinę uwagę. I dopiero od marca tego roku wiem, że to jest słynna mandragora. Pomimo, że wielokrotnie natykałam się na rosnące ziele ( zawsze na kwitnące), to jakoś nigdy nie budziło we mnie tyle zainteresowania, żeby mu się baczniej przyjrzeć.  Fakt, fotografowałam roślinę od dawna, ale zawsze kończyło się tylko na zdjęciu... W tym miesiącu poobserwuję mandragorę uważniej, zwłaszcza, że jeszcze nigdy (na żywo) nie widziałam jakie rodzi owoce.


sześciopłatkowe niebieskie kwiatuszki kwitnącej mandragory, zielone szeroko podłużne liście ziela
Na zdjęciu gatunek żeński - Mandragora officinalis. Dioscuredes jako pierwszy wyróżnił dwa gatunki rośliny. Odmianę żeńską, która kwitnie na niebiesko oraz męską - Mandragora vernalis L, która zakwita na biało.
Roślina zawiera takie substancje jak: atropina, skopolamina oraz kilka rodzajów alkaloid. Zaliczana jest do roślin trujących.
Najstarszym tekstem, gdzie mandragora wymieniona zostaje jako lecznicza roślina jest staroegipski medyczny papirus Ebersa datowany na ok.2 tys. lat p.n.e. W grobowcach na cmentarzysku królów Teb w tzw. Dolinie Królów figurują malowidła przedstawiające tę niezwykłą roślinę. W tychże grobowcach odnaleziono kawałki mandragory datowanej na 1800r. p.n.e.
pąki kwiatowe mandragory, duża kępka ziela o podłużnych  zielonych liściach

Różne nazwy mandragory takie jak: apollinaris, kirkaia, jabłko miłości / rajskie jabłko, dudaim, szatańskie jabłko, nasienie wisielca /szubieszniczek, alrauna tj. wiedźma, czy też świeca diabła, które utworzone zostały na przestrzeni wieków świadczą o szerokim zainteresowaniu magiczną rośliną.

Starożytni Grecy i Rzymianie używali mandragory jako środka nasennego, przeciwbólowego i uspokajającego, natomiast w średniowieczu roślina stanowiła środek znieczulający w operacjach chirurgicznych.

Mandragora jest emblematem Greckiego Towarzystwa Anestezjologicznego.

Na temat wyjątkowych właściwości ziela  (magicznych i leczniczych praktyk, legend i oddziaływań) istnieje bardzo dużo publikacji, mnóstwo odniesień  w dziełach literackich. Cała masa wierzeń i przesądów związanych z cudownymi właściwościami rośliny. Nie sposób o wszystkich napisać...przytoczę dwa.
Według tradycji, korzeń mandragory ma wyrwać czarny pies. Przesąd nawiązuje do greckiej mitologii i bezpośrednio wyjaśnia jedną z nazw rośliny - 'apollinaris'. Miano pochodzi od stanów transu Pytii delfickiej - wieszczki Apollona, a także od atrybutów bóstw podziemnych np. Hekate w ogrodzie której rosła mandragora. Hekate, jako mroczna strona Artemidy, wyobrażana była w postaci czarnego psa. Jej pojawienie zapowiadało wycie zwierząt. Wierzono, że w raz z boginią pojawiają się zmarli w postaci czarnych psów. Stąd mit zrodzony odnośnie wyrywania korzenia mandragory. Aby uzyskać roślinę należało korzeń przywiązać do czarnego zwierza. Wyrwana w ten sposób mandragora była bezpieczną dla śmiertelnika w przeciwnym razie mogła wprowadzić w obłąkanie:
A potem zapach trupi, krzyk podobny,
  Do tego, jaki wydaje ów korzeń
Ziela pokrzyku, gdy się go wyrywa,
Krzyk wprawiający ludzi w obłąkanie
 (William Szekspir, “Romeo i Julia”, Akt IV, Scena III)
Wierzono, że zawieszony korzeń przy łóżku w sypialni chroni przed czarną magią  oraz sennymi koszmarami, a  kawałek mandragory noszony w portfelu zapewni stały obrót pieniędzmi. Liście natomiast ochronią przed vaskanią.
Po dziś dzień istnieje zachowana recepta przyrządzenia miłosnego eliksiru, którego zadaniem jest zharmonizować narządy płciowe u osób pragnących potomstwa. Przygotowuje się go z ususzonych liści mandragory żeńskiej i czerwonego wina dla kobiety, natomiast dla mężczyzny  z tejże samej mandragory, ale na bazie białego wina.
Podobno jest to autentyczna recepta,  którą wykorzystała Rachela (Stary Testament. Księga Rodzaju 30, 14-18) aby sporządzić napój płodności. Rachela nie mogła mieć potomstwa z Jakubem. Z tego powodu czuła się mniej ważną i często dochodziło do scysji z  drugą żoną Jakuba - Leą.   Dopiero po wypiciu przyrządzonego napoju zaszła w ciążę i urodziła syna - Issachara.   'Historia ta była maskowana przez kolejnych edytorów Biblii jako objaw zabobonnego myślenia. Podobnie się działo z Homeryckimi poematami'...(James G. Frazer, antropolog, filolog, historyk religii).



Niedziela, 30 kwietnia '17

Już wiem kiedy mandragora, tu na Mykonos, zawiązuje owoce i dojrzewa - w połowie kwietnia.

dojrzałe, jajowate koloru pomarańczowego owoce mandragory na zielonych liściach rośliny
Pomarańczowe, mięsiste owoce wydzielają bardzo silny, nieco mdły zapach. Dla człowieka aromat trochę duszący, dla małych ruchliwych robaczków wręcz przeciwnie.
Dojrzałe owoce były ze wszystkich stron oblepione czarnymi robakami. Kiedy poruszyłam liście ziela zobaczyłam, jaka masa przestraszonych kreatur zaczyna kierować się w zakamarki rośliny. Jeden delikwent został uchwycony. Na zdjęciu jest też sprawca poobgryzanych liści - ślimak. Och, ślimaków jest u nas pod dostatkiem! Niejeden smakosz byłby zadowolony, no ale nie ja, do smakoszy nie należę, ślimaków nie jem.

niedojrzały jajowaty owoc na zielonych liściach mandragory

A teraz coś dla ucha.
Zapraszam do posłuchania piosenki ( Strato, dzięki za nadesłany link) pt. 'Uwaga na mandragorę...Skrywa niespodzianki i tajemnice!! / Προσοχή στον μανδραγόρα..Κρύβει μυστικά και δώρα !! '



Στίχοι: Γιώργος Ζήκας
Μουσική: Γιώργος Ζήκας
Πρώτη εκτέλεση: Νίκος Παπάζογλου


Tekst piosenki w tłumaczeniu własnym.


Την πρώτη Πέμπτη του Κριού
βγάζουν τον Μανδραγόρα
δένουν την ρίζα σε σκυλί
που την τραβά με φόρα

Λεν απ' τα χρόνια τα παλιά
πως φυλαχτό αν έχεις
ρίζα από τούτο το φυτό
στον έρωτα αντέχεις ] 2x

Συμβουλή του Πυθαγόρα
προσοχή στον Μανδραγόρα
προσοχή στον Μανδραγόρα
κρύβει μυστικά και δώρα

Στη γη που κρέμασαν τρελό
ψάξε για Μανδραγόρα
τελώνια τον φυτεύουνε
στης λησμονιάς την χώρα

Λεν απ' τα χρόνια τα παλιά
πως αν τον ξεριζώσεις
φωνή θ' ακούσεις δυνατή
και θα το μετανιώσεις

Συμβουλή του Πυθαγόρα
προσοχή στον Μανδραγόρα
προσοχή στον Μανδραγόρα
κρύβει μυστικά και δώρα


Tin próti Pémpti tou Krioú
vgázoun ton Mandragóra
dénoun tin ríza se skylí
pou tin travá me fóra

Len ap' ta chrónia ta paliá
pos fylachtó an écheis
ríza apó toúto to fytó
ston érota antécheis ] 2x

Symvoulí tou Pythagóra
prosochí ston Mandragóra
prosochí ston Mandragóra
krývei mystiká kai dóra

Sti gi pou krémasan treló
psáxe gia Mandragóra
telónia ton fytévoune
stis lismoniás tin chóra

Len ap' ta chrónia ta paliá
pos an ton xerizóseis
foní th' akoúseis dynatí
kai tha to metanióseis

Symvoulí tou Pythagóra
prosochí ston Mandragóra
prosochí ston Mandragóra
krývei mystiká kai dóra



W pierwszy czwartek znaku Barana
wyrywają mandragorę
przywiązują korzeń do psa
który siłą go wyciąga

Mówią od pradawnych lat
jeśli korzeń mandragory
talizmanem,
to w miłości fart


Rada Pitagorasa
miej baczenie na magiczne ziele
miej baczenie na magiczne ziele
(oryg. mandragorę)
skrywa niespodzianki i tajemnic wiele


Pod szubienicą straconego głupca
szukaj ziela
duchy go zasadzają
w kraju zapomnienia



Mówią od pradawnych lat
jeśli wyrwiesz mandragorę
krzyk rannego ziela
wnet przywoła zmorę (pożałujesz czynu).

Rada Pitagorasa
miej baczenie na magiczne ziele
miej baczenie na magiczne ziele
(oryg. mandragorę)
skrywa niespodzianki i tajemnic wiele